Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych, Bobolice

Data inwentaryzacji

5.09.2022

Nazwa obiektu

Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych


Miejscowość nazwa polska i niemiecka, adres

76-020 Bobolice (niem. Bublitz)
ul. Pocztowa 19
województwo zachodniopomorskie, powiat koszaliński, gmina miejsko-wiejska Bobolice

Krótka historia obiektu architektonicznego, data powstania

Wybudowany pod koniec XIX wieku, rok ukończenia budowy 1902

Opis architektury (styl, orientowany/nie, bryła, materiał itp.)

Styl neogotycki, budowla nieorientowana z cegły oraz głazów granitowych (kamienna podmurówka)
Kościół na planie prostokąta z pięciobocznym prezbiterium, prostokątną zakrystią i posadowionym na osi centralnej portykiem przechodzącym w wieżę. Wnętrze jest jednoprzestrzenne, przekryte dachem dwuspadowym pokrytym dachówką. W nawie głównej 6 okien ostrołukowych, po 3 po każdej stronie. 3 okna ostrołukowe w prezbiterium.

Ilość witraży

9 okien wypełnionych witrażami

Rzut z oznaczeniem

OPIS WITRAŻY

Kształt okna, wymiary (schemat)

Kształt okien:
Pionowy prostokąt zakończony łukiem ostrym

Wymiary okien:
Prezbiterium okna 6, 8 wys. 309 cm x szer. 78 cm
Prezbiterium okno 7 wys. 299 cm x szer. 107 cm
Nawa okna 9-11, 1-3 wys. 325 cm x szer. 100 cm

Lokalizacja okien:
Okna prezbiterium w elewacji południowo-zachodniej (6, 7, 8)
Okna nawy głównej w elewacji północno-zachodniej (9, 10, 11) oraz południowo-wschodniej (1, 2, 3)
Okna zakrystii w elewacji południowo-wschodniej (4, 5)

Datowanie

Początek XX w., przed I wojną światową

Autor

Richard Scheibe Halle an der Saale

Sygnatura

R. Scheibe bei S… – zniszczona; u dołu witraża nr7, kwatera a1
Renowacja GJ/CJ (stylizowany inicjał), 2021-2022, kwatera a1

Inskrypcje

Ich bin ein guter Hirte, niekompletna inskrypcja dotycząca cytatu biblijnego, kwatera a1

Przynależność do kategorii witrażowej

Witraż właściwy z przedstawieniem figuralnym – centralne okno prezbiterium (7)
Witraż właściwy z przedstawieniem ornamentalnym – okna boczne prezbiterium (6, 8)
Dekoracyjne przeszklenie techniczno-architektoniczne (romby)
w nawie (1, 2, 3, 9, 10, 11)

Analiza stylistyczna

W prezbiterium witraże w stylu historyzmu wypełniające okna triforium o nr. 6,7,9.  W centralnym oknie nr 7. kompozycja figuralna Chrystus Dobry Pasterz flankowana przez dwa witraże ornamentalne. Postać Chrystusa w architektonicznej archiwolcie zwieńczonej szczytem w stylu gotyckim (okno nr 7).  Żywa, bogata kolorystyka, linie ołowiu wpisane w rysunek, tworzące spójną całość z konturem.

Okna nr 6, 8 – motywy ornamentalne tzw. dywanowe nawiązujące do typu cysterskiego (plecionka cysterska, malowane techniką en grisaille). Malowane monochromatycznie na szkle bezbarwnym, przeplatane szkłami czerwonymi, żółtymi i niebieskimi.

Witraże w nawie o nr. 1, 2, 3, 9, 10, 11  – pole główne witraży bezbarwne ułożone w kompozycję złożoną z sześciokątów i rombów, bordiura z elementami floralnymi w kolorze bieli, czerwieni, żółci

Materiały oryginalne

– witraż właściwy figuralny wykonany ze szkieł antycznych o wyrazistej fakturze oraz dużej ilości pęcherzy gazowych, barwionych w masie, o różnorodnej, bogatej kolorystyce, oraz warstwowych szkieł czerwonych, trawionych walorowo

– witraże właściwe ornamentowe (dywanowe) wykonane ze szkieł katedralnych bezbarwnych oraz barwionych w masie: czerwonych, błękitnych, żółtych. W oknie nr 6 (kwatera a1) częściowo zachowane oryginalne szprosy ołowiane

– dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne wykonane ze szkieł katedralnych bezbarwnych w polu głównym oraz połączenia katedralnych barwionych w bordiurach (zielonych, żółtych) ze szkłami antycznymi czerwonymi warstwowymi 

Warstwy malarskie
– emalia witrażownicza o zróżnicowanych odcieniach, od czerni do brązu, w postaci konturu i warstwy światłocieniowej
– emalia karnacyjna 
– lazura srebrowa

Technika oryginału

W kościele są 3 witraże właściwe (okna nr 6, 7, 8) i 6 przeszkleń techniczno–architektonicznych (okna nr 1, 2, 3, 9, 10, 11).

Witraże wykonane z różnorodnych szkieł witrażowych barwionych w masie i bezbarwnych, połączonych za pomocą szprosów ołowianych lutowanych po całości. Sposób opracowania warstw malarskich jest mocno zróżnicowany, w zależności od typu okna – można podzielić je na trzy grupy:

dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne z ornamentowymi bordiurami (okna:  nr 1, 2, 3, 9, 10, 11) – warstwa malarska nakładana jest od awersu w postaci płaskiego konturu – brak warstwy walorowej
– witraże właściwe ornamentowe (okna nr 6, 8) – warstwa konturu oraz prosty, lawunkowy, lekko wybierany światłocień (metoda redukująca i addytywna), warstwy nakładane jedynie od awersu
witraż właściwy figuralny (okno nr 7) – rozbudowane warstwy malarskie nakładane konturowo, metodą lawowania oraz metodą sztorcową, opracowywane addytywnie oraz redukująco, nakładane obustronnie.

Zastosowane techniki nakładania emalii: kontur, metoda lawunkowa, metoda sztorcowa. Część szkieł w witrażu figuralnym malowana jest dwustronnie.

Materiały wtórne

Bezbarwne szkło budowlane o różnych fakturach imitujące katedralne, wprowadzone podczas działań konserwatorskich w formie rekonstrukcji.
Witraże nr 6 i 8 uzupełnione różnymi rodzajami szkła budowlanego, malowane czarną emalią witrażowniczą.
Witraże w nawie uzupełnione w dużym procencie różnymi rodzajami szkła budowlanego. Emalie zastosowane do konturu w odcieniach od czerni do czerwonawego brązu.
Szkło float. Silikon. Nowe listwy ołowiane.

Stan zachowania, poprzednie konserwacje

Wszystkie witraże znajdują się po zabiegach konserwatorskich, które odbyły się w latach 2021 – 2022. Stan witraży jest stabilny. W trakcie konserwacji zniszczone szkła zastąpiono elementami współczesnymi. Nowe szkła odróżniają się wyraźnie od oryginału z powodu innego koloru położonej na nich warstwy malarskiej. W kilku kluczowych miejscach – np. inskrypcjach, pomimo takiej możliwości – nie zastosowano rekonstrukcji. Wiele spękanych szkieł sklejono bezbarwnym, nieco już żółknącym klejem. Przesunięcia widoczne okiem nieuzbrojonym świadczą o małej staranności pracy. Kilka fragmentów szkła oryginalnego nosi ślady ponownego wypału w piecu. Liczne retusze wykonano metodami na „zimno”, nie są one jednak wykonane estetycznie. Materiałem retuszującym w wielu przypadkach okazał się czarny silikon. Zastosowano wymianę siatki ołowianej w przypadku 90% elementów. Trzy kwatery witraża nr 5. zamontowano awersem do zewnętrznej strony okna. Podczas ponownego montażu nie uwzględniono różnicy szerokości witraża i miejsca w glifie, co doprowadziło do zauważalnej deformacji kwater. Szkło zabezpieczające w postaci bezbarwnej szyby float zostało dołożone do rewersu witraży bez należytego dystansu i wentylacji. Ten sposób montażu powoduje odkształcanie się listew ołowianych, zaleganie wilgoci i korozję szkła i ołowiu. Ciekawe i niebezpieczne, szczególnie w kontekście zalegającej wilgoci, jest osadzenie się w ciasnej przestrzeni pomiędzy witrażem a szkłem dużej ilości pyłu lub drobnego piasku w kolorze żółtym, najprawdopodobniej pochodzącego z prac konserwatorskich prowadzonych na elewacji. Zaobserwowano także zaprawę klejową zalegającą bezpośrednio na krawędziach witraża, pomiędzy witrażem, a szybą zewnętrzną. Pomimo przeprowadzonych prac naprawczych widoczna jest postępująca korozja szkieł oraz warstw malarskich.

Obecność przeszklenia zabezpieczającego

Przeszklenie nieprawidłowe, bez wymaganej wentylacji, przylegające do witraża. Nieszczelne od rewersu, przez co pomiędzy warstwami zgromadziły się duże ilości pyłu remontowego.

Uwagi

Witraże po co najmniej jednej konserwacji, nieodpowiednio zabezpieczone. W momencie inwentaryzacji kościół zastano w trakcie generalnego remontu. Okna częściowo zasłonięte, lecz niezabezpieczone, brak posadzek, z zewnątrz ustawione rusztowania.

Literatura podstawowa

L. Böttiger, Die Kreise Köslin und Colberg, Körlin, w: Die Bau und Kunstdenkmäler des Regierungsbezierk Köslin
M. Khöler, Bublitz. Stadt und Kreis, Düsseldorf, 1997
K.Kalita -Skwirzyńska: Katalog kościołów gminy Bobolice, woj. Koszalin, Szczecin, 1992

Linki, strony internetowe

https://zabytek.pl/pl/obiekty/bobolice-kosciol-staroluteranski-ob-cerkiew-prawoslawna-pw-w

Preferencje plików cookies

Inne

Inne pliki cookie to te, które są analizowane i nie zostały jeszcze przypisane do żadnej z kategorii.

Niezbędne

Niezbędne
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.

Reklamowe

Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.

Analityczne

Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Funkcjonalne

Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.

Wydajnościowe

Wydajnościowe pliki cookie pomagają zrozumieć i analizować kluczowe wskaźniki wydajności strony, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia dla użytkowników.