Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela w Chmielnie

Data inwentaryzacji

07.09.2022/ 15.09.2025

Nazwa obiektu

Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela w Chmielnie


Miejscowość nazwa polska i niemiecka, adres

Chmielno
Hopfenberg
Chmielno 22a, 76-020 Chmielno
województwo zachodniopomorskie, powiat koszaliński

Krótka historia obiektu architektonicznego, data powstania

Kościół powstał w 1907 roku z fundacji patronki hrabiny Elisabeth von Kleist ze Smęcina. Neogotycką budowlę wzniósł białogardzki mistrz budowlany Wilhelm Utech.

Opis architektury (styl, orientowany/nie, bryła, materiał itp.)

Budowla neogotycka z XIX wieku. Prezbiterium zwrócone w stronę północną. Budynek jednonawowy, z wieżą na planie kwadratu od strony południowej. Prezbiterium na planie prostokąta ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Od strony zachodniej prezbiterium znajduje się zakrystia na planie prostokąta. Od strony południowej nawy kruchta będąca przedłużeniem nawy głównej.

Ilość witraży

22 witraże, 18 w oknach, 1 nadświetle i 3 w drzwiach wewnętrznych

Rzut z oznaczeniem

OPIS WITRAŻY

Kształt okna, wymiary (schemat)

Kształt okien:
Pionowy prostokąt zakończony łukiem ostrym – okna w prezbiterium i nawie.
Okna prostokątne w nawie, wieży i w zakrystii.
 
Wymiary okien

Prezbiterium:
witraż 14, wym. 183 x 60,5 cm
witraż 15, wym. 223 x 60,5 cm
witraż 16, wym. 183 x 60,5 cm

Nawa:
witraż: 6,7,20,21, wym. 77 x 29,5 cm

Zakrystia: 
witraż: 11,12,13, wym. 108,5 x 40 cm

Nawa:
 witraże o numerach: 8,9,10,17,18,19, wym. 
183 x 90,5 cm

Nadświetle, wym. 57 x 162 cm

Lokalizacja okien numeryczna – patrz schemat powyżej

Datowanie

1907 r.

Autor

Witraż w prezbiterium – pracownia Baldwina Schulze w Szczecinie

Sygnatura

B. SCHULZE. STETTIN – Występuje na witrażu nr 16 w kwaterze a1 w dolnym pasku  świetlnym po prawej stronie

Inskrypcje

Kleist –    witraż nr 14 w kwaterze a3
Medem – witraż nr 16 w kwaterze a3
Chrystogram PX – witraż nr 15 w kwaterze a4
Symbole: Ἁ i Ώ – witraż nr 15 w kwaterze a3

Przynależność do kategorii witrażowej

Witraż właściwy – numery 14, 15, 16 w prezbiterium oraz 1, 2, 3, 4 okna w nadświetlu oraz drzwiach wewnętrznych
Dekoracyjne przeszklenie techniczno-architektoniczne (romby i rozetka) w nawie, witraże o numerach 8, 9, 10, 17, 18, 19
Przeszklenie techniczno-architektoniczne – witraże w zakrystii, nawie i wieży: 4, 6, 7, 11, 12, 13, 20, 21, 23, 24, 25, 26

Analiza stylistyczna

Centralne przedstawienie znajdujące się w prezbiterium, składa się z 3 okien o numerach: 14, 15, 16 tworzących triforium. Tematem wiodącym jest Drzewo Życia, na którego gałęziach umieszczono herby fundatorów i symbol Chrystusa. Witraż środkowy – 15 – zwieńczony jest symbolami chrystologicznym, a witraże 14 i 16 w górnej części wypełnione są herbami rodzin von Kleist i von Medem. Wokół i poniżej chrystogramu i herbów wiją się stylizowane liście akantu z kiściami winogron wyrastające z centralnego pnia. Elementy floralne utrzymane są w odcieniach szarości, jedynym akcentem kolorystycznym są fioletowe winogrona oraz żółte tło pomiędzy liśćmi.
Witraż w nadświetlu o nr. 1 przedstawia Baranka Apokaliptycznego wpisanego w niebieski czwórliść stworzony z łodyg, liści I owoców winorośli.
Witraże w drzwiach wewnętrznych 2, 3, 4 – identyczne przedstawienia czterolistnej akantowej rozety na trójbarwnym tle: zielonym, czerwonym i niebieskim.
Witraże w szczytowych kwaterach a3 dekoracyjnych przeszkleń techniczno-architektonicznych w dużych oknach  w nawie o nr. 8, 9, 10, 17, 18, 19 – wzory geometryczno – floralne z częściowym wykorzystaniem warstw malarskich na elementach listowia.
Pozostałe witraże to proste przeszklenia techniczno-architektoniczne składające się z rombów o zielonkawym odcieniu.

Materiały oryginalne

– Witraże właściwe: szkło w typie antycznym, szkło warstwowe, listwy ołowiane, lut cynowy, emalie witrażownicze o różnych odcieniach i przejrzystości, farba dyfuzyjna żółta (lazura srebrowa).
– Dekoracyjne przeszklenie techniczno – architektoniczne: szkło katedralne (romby) oraz szkło antyczne (część szybek w rozetkach), listwy ołowiane, lut cynowy.
– Przeszklenie techniczno-architektoniczne: szkła antyczne oraz szkła katedralne w zielonkawym odcieniu, listwy ołowiane, lut cynowy.

Technika oryginału

W kościele jest 7 witraży właściwych, 6 witraży w technice dekoracyjnego przeszklenia techniczno-architektonicznego oraz 13 przeszkleń techniczno-architektonicznych.

Witraże właściwe – warstwa malarska nakładana jest od awersu w postaci płaskiego konturu oraz dodatkowych warstw walorowych. W miejscach wybranych zastosowano emalię oraz warstwy lawunkowe od rewersu szkła w celu pogłębienia modelunku. Niebieska i zielona emalia półtransparentna, farba dyfuzyjna – żółta (lazura srebrowa), trawienie szkła warstwowego.
Zastosowane techniki nakładania emalii: kontur, metoda lawunkowa, metoda sztorcowa. Część szkieł w witrażach malowana jest dwustronnie.
Dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne – warstwy malarskie w postaci czarnego konturu położone od awersu.
Przeszklenia techniczno-architektoniczne – brak warstw malarskich. Część okien wykonana jest ze szkła antycznego, część z katedralnego bez wyraźnej intencji.

Materiały wtórne

Barwne szkło w typie katedralnego o różnych fakturach oraz szkła witrażowe antyczne barwione w masie, szkło float, silikon, nowe listwy ołowiane, kleje.

Stan zachowania, poprzednie konserwacje

Stan zachowania witraży ocenić można jako dobry (witraże po konserwacji) oraz jako stabilny (pozostałe niekonserwowane).  Witraże w prezbiterium nr 14, 15, 16, w nawie nr 8, 9, 10, 17, 19, 20, 21, nr 1 w nadświetlu oraz witraż nr 13 w zakrystii poddano pracom konserwatorskim w latach 90 tegoż stulecia. Autorem tych ostatnich jest Krzysztof Mazurkiewicz z Koszalina, a prace odbywały się w 1998 roku. Nie stwierdzono wcześniejszych zabiegów naprawczych.  W trakcie konserwacji nieliczne zniszczone szkła zastąpiono elementami współczesnymi. Wiele spękanych szkieł sklejono bezbarwnym, nieco już żółknącym klejem. Przesunięcia widoczne okiem nieuzbrojonym świadczą o małej staranności pracy. Liczne retusze wykonano metodami na „zimno”, nie są one jednak wykonane estetycznie. Jednym z narzędzi służących do integracji elementów nowych i oryginalnych jest marker. Część spękań połączono dodatkowymi listwami ołowianymi. Warstwy malarskie są częściowo skorodowane. Odnotowano wymianę całej oryginalnej siatki ołowianej na nową. Witraży nie zakitowano od strony awersu. Na nowej siatce pojawiają się pozostałości po płynie do lutowania w postaci żółtych plam. Szkło zabezpieczające w postaci bezbarwnej szyby float zostało dołożone do rewersu witraży bez należytego dystansu i wentylacji. W kilku przypadkach zamontowano ponownie witraże po konserwacji i restauracji w skorodowanych ramach stalowych.
Witraże niekonserwowane zachowane są w stanie stabilnym. Można zaobserwować spękania i ubytki w szkle oraz wypaczenie całej siatki ołowianej. Szkła wykazują wstępne oznaki korozji od strony rewersu. Metalowe elementy montażowe są w znacznym stopniu pokryte produktami korozji.

Obecność przeszklenia zabezpieczającego

Przeszklenie nieprawidłowe jedynie w oknach nr 13, 14, 15, 16 bez wymaganej wentylacji, przylegające do witraża.

Uwagi

Witraże po co najmniej jednej konserwacji, nieodpowiednio zabezpieczone. W większości ponownie montowane bez szyby zabezpieczającej w skorodowanych ramach stalowych.

Literatura podstawowa

L. Böttiger, Die Kreise Köslin und Colberg, Körlin, w: Die Bau und Kunstdenkmäler des Regierungsbezierk Köslin
M. Khöler, Bublitz. Stadt und Kreis, Düsseldorf, 1997
K.Kalita -Skwirzyńska: Katalog kościołów gminy Bobolice, woj. Koszalin, Szczecin, 1992

Linki, strony internetowe

https://koszalininfo.pl/kosciol-filialny-pw-sw-jana-chrzciciela-odzyskal-dawny-blask/
https://zabytek.pl/pl/obiekty/zabytek?inspire_id=PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_BK.80402&rejestr=rejestr-zabytkow

Preferencje plików cookies

Inne

Inne pliki cookie to te, które są analizowane i nie zostały jeszcze przypisane do żadnej z kategorii.

Niezbędne

Niezbędne
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.

Reklamowe

Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.

Analityczne

Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Funkcjonalne

Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.

Wydajnościowe

Wydajnościowe pliki cookie pomagają zrozumieć i analizować kluczowe wskaźniki wydajności strony, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia dla użytkowników.