|
Kształt okna, wymiary (schemat)
|
Lokalizacja, kształt i wymiary witraży:
W przypadku tego obiektu zastosowano numeryczny schemat rozmieszczenia okien.
Prezbiterium, okna o numerach 26, 27, 28 posiadają kształt prostokąta zamkniętego łukiem ostrym o wym. 5,80 m x 1,43 m.
Nawa, 11 okien kondygnacji dolnej o numerach od 1-11 posiada kształt zdwojonego prostokąta zamkniętego łukami ostrym, podzielonych ceglanym laskowaniem, wysokość całkowita 1,68m x 0,61m.
Nawa, 14 okien nawy głównej o numerach od 18-24 i od 30-36, które znajdują się nad emporami, posiada kształt dwóch pionowych prostokątów zakończonych łukami ostrymi, podzielonych ceglanym laskowaniem, nad nimi znajduje się rozeta i 4 trójkąty sferyczne tworzące mały ceramiczny maswerk. Wysokość do szczytu maswerku wynosi 6,00 m, szer. 1,43 m.
Nawa, 2 rozety o numerach 25 i 29 usytuowane po obu stronach Å‚uku tÄ™czowego, podzielone ceramicznym maswerkiem na 9 pól, Å›rednica rozety 1,50 m.Â
Wieża, 3 okna w kondygnacji III o numerach: 38,39,40 usytuowane odpowiednio w elewacji wschodniej, północnej i południowej posiadają analogiczną formę
i wymiary do okien nad emporami w nawie- wys. 6,00Â m, szer. 1,43 m.Â
Wieża, rozeta o numerze 37 w zachodniej elewacji wieży nad podwójnym oknem ma analogiczną formę i konstrukcję i rozmiar, jak rozety w nawie głównej.
Klatki schodowe mieszczą w sobie po 3 okna witrażowe w postaci pionowego prostokąta zamkniętego łukiem ostrym.
|
|
Datowanie ogólnie
|
W zbiorze witraży można wydzielić kilka grup chronologicznych: witraże z 2 poÅ‚. XIX w., witraże z poczÄ…tku XX w., witraże po 1945 r., witraże XXI w.Â
|
|
Autor
|
Autorzy nieznani
|
|
Sygnatura
|
Brak
|
|
Inskrypcje
|
Geschtiftet vom Kirchenchor – okno nr 27
Ehre sei Gott in der Höhe! – okno nr 28
|
|
Przynależność do kategorii witrażowej
|
Witraż właściwy z przedstawieniem figuralnym – 3 okna w prezbiterium (26,27,28) – przypuszczalnie druga lub trzecia dekada XX w.
Dekoracyjne przeszklenie techniczno-architektoniczne w nawie i wieży (18-25, 29-40) – siódma lub ósma dekada XX w.
Przeszklenie techniczno-architektoniczne w nawie w I kondygnacji (1-6 i 7-11 oraz 12-17, zakrystia, klatki schodowe, nadÅ›wietla) – 2 poÅ‚. XIX w., siódma lub ósma dekada XX w., pierwsza dekada XXI w.
|
|
Analiza stylistyczna
|
W kościele znajdują się 3 okna figuralne (prezbiterium). Są to przedstawienia Bożego Narodzenia (26),  Wniebowstąpienia Pańskiego (28) i centralne okno z przedstawieniem Chrystusa Dobrego Pasterza (27). Tworzą one bardzo bogate malarskie, rozbudowane kompozycje figuralne wykorzystujące elementy stylistyki witraży neogotyckich (przedstawienie architektury) i modernistycznych (geometryczne podziały, kubizujące formy szat, kolorystyka). Centralne sceny narracyjne zamknięte są w gotyckich tabernakulach zwieńczonych wieżyczkami, czy też sygnaturkami. Sposób opracowania malarskiego inspirowany witrażowym malarstwem charakterystycznym dla lat 20- tych XX w.
PozostaÅ‚e witraże w obiekcie to głównie współczesne dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne – 14 okien w formie biforiów przeszklonych rombami z prostÄ… barwnÄ… bordiurÄ…, zwieÅ„czonych wielobarwnymi rozetami geometryczno-figuralnymi. Witraże te to kompilacja prostych form nawiÄ…zujÄ…cych do historycznych przeszkleÅ„ techniczno – architektonicznych w dolnej partii oraz współczesnych przedstawieÅ„ Å›wiÄ™tych otoczonych abstrakcyjnym tÅ‚em w rozetach wieÅ„czÄ…cych. Oryginalnie zachowane XIX wieczne pierwowzory dla tego rozwiÄ…zania formalnego znajdujÄ… siÄ™ nadal w 3 oknach wieży (38,39,40), z tego czasu pochodzić mogÄ… również 3 rozety o geometrycznym ornamencie.Â
Pozostałe przeszklenia to współcześnie wykonane przeszklenia techniczno-architektoniczne ze szkieł bezbarwnych. Przeszklenia w zakrystii są analogiczne materiałowo do przeszkleń techniczno-architektonicznych na kondygnacji 1, pojawia się w nich jednak prosta barwna bordiura.
|
|
Materiały oryginalne
|
Witraż wÅ‚aÅ›ciwy – szkÅ‚o antyczne o wyjÄ…tkowo bogatej fakturze o dużej iloÅ›ci pÄ™cherzy zamkniÄ™tych w masie. SzkÅ‚a barwione w masie i warstwowe. W witrażach prezbiterialnych wystÄ™pujÄ… nieliczne, wielokolorowe szkÅ‚a opakowe barwione w masie.Â
Dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne – w części centralnej pola witrażowe wykonane sÄ… ze szkieÅ‚ katedralnych bezbarwnych. W bordiurze zastosowano szkÅ‚a antyczne transparentne i warstwowe. W rozetach wieÅ„czÄ…cych znajdujÄ… siÄ™ transparentne szkÅ‚a antyczne oraz szkÅ‚a opalowe (mÄ…cone).
Przeszklenia techniczno-architektoniczne – szkÅ‚o witrażowe barwne, katedralne bezbarwne lub bezbarwne techniczne (surówka szklarniowa).
Warstwy malarskie
Warstwy malarskie obecne są jedynie w 3 witrażach w prezbiterium. Gęsto malowane, podkreślają fakturę szkła, intensywny światłocień, płynnie malowany kontur o zmiennej grubości linii, prowadzony ekspresyjnie. Kontur i warstwy światłocieniowe wykonane emalią czarno-brązową. Oprócz konturu i warstwy światłocieniowej zastosowano lazurę srebrową oraz emalie karnacyjne w dwóch odcieniach. Użyto techniki podkreślającej fakturę szkła, polegającej na nałożeniu warstwy emalii lawunkowo oraz przetarciu jej w celu wydobycia światłocienia. Obecna jest również dodatkowa warstwa lawunkowa.
|
|
Technika oryginału
|
Witraż właściwy (26,27,28) okna ośmiorzędowe i jednopasowe bez elementów otwieranych. Witraże zamontowane w glifach otworów okiennych od wnętrza budynku i zamocowane za pomocą poziomych płaskowników. Wiatrownice w postaci metalowych płaskowników częściowo powielające przebieg listew ołowianych zamontowane są za pomocą drutów miedzianych od awersu witraża. Szkła witrażowe łączone są w kwaterę za pomocą dwuteowników ołowianych spajanych punktowo cyną.
W witrażach znajdują się rozbudowane warstwy malarskie nakładane metodą lawowania, opracowywane addytywnie oraz redukująco od awersu i rewersu szkła.
Dekoracyjne przeszklenia techniczno-architektoniczne (18-25, 29-40) – okna siedmiorzÄ™dowe i dwupasowe z piÄ™cioelementowym ceramicznym maswerkiem z rozetÄ…. Otwierane elementy w 4 oknach w kwaterach a2 lub b2. Witraże zamontowane w glifach otworów okiennych od wnÄ™trza budynku i zamocowane w poziomych teownikach za pomocÄ… kitu szklarskiego. W rozecie pojawia siÄ™ metalowa rama z pÅ‚askownika tworzÄ…ca centralny okrÄ…g i cztery półkola. Wiatrownice w postaci metalowych prÄ™tów zamontowane sÄ… za pomocÄ… drutów miedzianych od awersu witraża. SzkÅ‚a witrażowe Å‚Ä…czone sÄ… w kwaterÄ™ za pomocÄ… dwuteowników oÅ‚owianych spajanych punktowo cynÄ….
Przeszklenia techniczno-architektoniczne (okna 1-5 i 7-11) to okna dwupasowe i trzyrzędowe, otwieralne w kwaterach b1 pięciu okien. Okna o numerach 12-17, zakrystia, klatki schodowe), to okna jednopasowe i dwurzędowe, nieotwierane. Okna w zakrystii – jednopasowe, dwurzędowe, otwierane.
|
|
Materiały wtórne
|
Bezbarwne i barwne szkło witrażowe i budowlane o różnych fakturach imitujące szkła antyczne i katedralne, wprowadzone podczas działań konserwatorskich w formie rekonstrukcji. Współczesne emalie witrażownicze. Emalie zastosowane do konturu w odcieniach od czerni do czerwonawego brązu. Szkło bezbarwne budowlane float, silikon, nowe listwy ołowiane.
|
|
Stan zachowania, poprzednie konserwacje
|
Stan zachowania stabilny. Witraże po konserwacji, która odbyła się na pocz. XXI wieku. Witraże historyczne w prezbiterium są całkowicie pozbawione pierwotnej siatki ołowianej. Obecna jest lutowana punktowo. Listwy ołowiane naturalnie spatynowane oraz przeszczotkowane powierzchniowo znajdują się w dobrym stanie. Poziome wiatrownice, dwie sztuki na kwaterę, montowane na druty miedziane. W trakcie konserwacji wprowadzono liczne łączenia wtórne przy użyciu taśmy Tiffany’ego oraz klejenia i elementy wtórne, wykonane z materiałów odróżniających się od oryginału. W oknie nr 28 w, kwaterze a3 jedna z głów postaci jest wtórna, podobnie jak niektóre elementy tła i architektury we wszystkich witrażach w prezbiterium. Zauważono relokację oryginalnych fragmentów szklanych w inne miejsca kwater witrażowych.
Witraże w prezbiterium od strony zewnętrznej są bardzo zabrudzone przez brak szczelności przeszklenia zabezpieczającego od strony zewnętrznej. Pomiędzy przeszkleniem a witrażem gromadzi się kurz i brud, który w połączeniu z wilgocią tworzy zacieki i może przyczyniać się do degradacji szkieł w przyszłości.
W oknach naw stan po konserwacji jest stabilny. Siatka ołowiana jest pokaleczona ostrym narzędziem podczas doginania płetewek oraz jest w wielu miejscach wypaczona. Szkła spękane, gdzieniegdzie brak fragmentów szkła. Pionowe wiatrownice, po dwie na kwaterę, również montowane są na druty miedziane. W wielu miejscach pręty oderwały się od powierzchni witraża i częściowo odpadły. W witrażach II kondygnacji szkła są bardzo silnie zabrudzone, zwłaszcza w partii rozet. Na niektórych szkłach widoczne zacieki korozyjne i iryzacja od strony zewnętrznej, szczególnie od strony północnej. Widoczne są pojedyncze ubytki szkieł powodujące luki i deformacje siatki ołowianej.
W oknach pierwszej kondygnacji wypaczenie siatki listew oÅ‚owianych we fragmentach otwieranych, poprzez nieprawidÅ‚owe dopasowanie kwater. Brak widocznych Å›ladów korozji zwietrzelinowej, nieliczne ubytki szkÅ‚a, niektóre szkÅ‚a klejone, widoczne spÄ™kania powstaÅ‚e przy montażu.Â
|
|
Obecność przeszklenia zabezpieczającego
|
Przeszklenie zabezpieczajÄ…ce obecne jedynie przy witrażach w prezbiterium oraz przy witrażach w zakrystii. Wykonane w postaci ramy z kÄ…towników i teowników, montowane na wierzchu glifu, tuż przy elewacji, wykonane ze szkÅ‚a okiennego typu float. Przeszklenie od zewnÄ…trz rozszczelnione, z licznymi brakami i uszkodzeniami, nie speÅ‚niajÄ…ce swojej funkcji.Â
|
|
Uwagi
|
Witraże po co najmniej jednej konserwacji, nieodpowiednio zabezpieczone.
|
|
Literatura podstawowa
|
L. Böttiger, Die Kreise Köslin und Colberg, Körlin, w: Die Bau und Kunstdenkmäler des Regierungsbezierk Köslin
M. Khöler, Bublitz. Stadt und Kreis, Düsseldorf, 1997
K.Kalita -Skwirzyńska: Katalog kościołów gminy Bobolice, woj. Koszalin, Szczecin, 1992
|
|
Linki, strony internetowe
|
https://zabytek.pl/pl/obiekty/bobolice-kosciol-ewang-pw-sw-jana-chrzciciela-ob-rzym-kat/dokumenty
|
